Onderwijsmythes kritisch tegen het licht houden: dat doen Pedro De Bruyckere, Paul Kirschner en Casper Hulshof al ongeveer vijftien jaar. Recent is de nieuwe editie van hun boek over onderwijsmythes verschenen: Onderwijs voorbij de oneliners. Over mythes, hypes en nuance. Omdat we zo van nuance houden, stellen we graag een aantal vragen over dat nieuwe boek aan Pedro.
Waarom is het zo belangrijk om onderwijsmythes te bestrijden?
Pedro: De tijd die je als leerkracht samen met leerlingen doorbrengt, is de meest kostbare tijd die er is. En voor sommige leerlingen telt de klok dubbel. Als leerkracht neem je elke dag honderden beslissingen, vaak onder tijdsdruk. Dan is het logisch dat je terugvalt op wat je ooit geleerd hebt, wat mensen je vertellen of wat intuïtief juist aanvoelt. Maar die intuïtie is niet altijd even betrouwbaar. En dan kunnen sommige mythes tot tijdverlies leiden. Andere mythes kunnen ervoor zorgen dat leerlingen kansen missen om beter te leren. Tegelijk moeten we als onderzoekers ook opletten dat we niet zelf nieuwe mythes creëren door te stellen dat iets altijd of nooit werkt. Onderwijs is daar te complex voor, daarom ook het cruciale woord ‘nuance’ in de ondertitel.
Zijn jullie sinds de publicatie van de vorige editie nieuwe mythes op het spoor gekomen?
Pedro: We krijgen nog steeds vragen uit de hele wereld om dingen uit te zoeken. Deze week nog twee dergelijke vragen gekregen, en het is woensdag! Vaak blijken het niet per se mythes te zijn, maar is nuance wel degelijk welkom. Twee voorbeelden van nieuwe mythes die in het boek opduiken zijn het idee van de leerkuil of de relatie tussen stress en leren, waarbij sommige populaire ideeën terug te brengen zijn op onderzoek met huisratten van meer dan 100 jaar geleden… en fout zijn. We blijven zelf verwonderd kijken naar wat we zo ontdekken. Artificiële intelligentie helpt hier trouwens vaak niet echt bij, want veel ‘klassieke’ mythes kregen zo ook een nieuwe adem.
Noem eens twee mythes die heel dringend de wereld – of tenminste het onderwijsveld – uit moeten?
Pedro: Nu ben ik bang om een greatest hits af te spelen, maar de eerste is zonder twijfel de leerstijlenmythe, die nu weer opduikt als het gaat over AI-ondersteunde leerplatformen. Het gaat om het idee dat leerlingen beter leren wanneer je de instructie aanpast aan hun zogenaamde visuele, auditieve of kinesthetische leerstijl. Daarvoor ontbreekt nog steeds overtuigend wetenschappelijk bewijs, al hebben we bij het herschrijven vooral gezocht naar evidentie dat het wel zou kloppen. Niet dus. Het probleem is niet alleen dat leraren er tijd in steken, maar ook dat het leerlingen kan beperken. “Ik ben nu eenmaal een visuele leerling” kan dan een excuus worden om bepaalde manieren van leren te vermijden.
Een tweede mythe, maar dan van het meer genuanceerde soort, is dat leerlingen beter leren wanneer ze alles zelf ontdekken en de leraar zich op de achtergrond houdt. Natuurlijk kunnen leerlingen veel leren door zelf dingen te onderzoeken, maar dat betekent niet dat zo weinig mogelijk begeleiding automatisch beter is. Zeker voor beginners is goede, expliciete instructie vaak essentieel. Het gaat niet om de tegenstelling tussen actief en passief leren, maar om de vraag welke begeleiding leerlingen op welk moment nodig hebben.
Zijn de mythes die jullie benoemen echt schadelijk? Doorprikken leraren die zelf niet?
Pedro: Dat zijn twee vragen. Mythes kunnen op verschillende manieren schadelijk zijn. Ik had het al over de tijd die ze kunnen wegnemen, maar ook over hoe ze bijvoorbeeld leerlingen kansen kunnen ontnemen.
En natuurlijk doorprikken leraren zelf ook mythes. Leraren zijn geen naïeve mensen die zomaar alles geloven. Integendeel, ik ervaar leerkrachten vaak als terecht kritische denkers. Maar het is ook niet zo eenvoudig. Wat in een klas goed lijkt te werken, hoeft niet noodzakelijk de oorzaak te zijn van wat je ziet. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld enthousiast zijn over een aanpak zonder dat ze er ook echt meer van leren. Bovendien is het bijzonder moeilijk om in je eigen klas vast te stellen wat er zou zijn gebeurd als je iets anders had gedaan. Daar kan wetenschappelijk onderzoek helpen. Niet om de professionele ervaring van leraren te vervangen, maar om die aan te vullen en soms ook kritisch te bevragen.
Hoe komt het dat sommige mythes zo hardnekkig zijn. Of, anders gesteld, waarom blijft het nodig dat jullie telkens weer boeken over onderwijsmythes publiceren?
Pedro: Herhaling helpt vaak, maar kan ook parten spelen. Mensen horen of lezen vaker onjuiste informatie dan juiste. Maar we beschrijven ook hoe er vaak wel een kern van waarheid in mythes kan zitten. Er is onderzoek dat aantoont dat bewegen kan helpen bij leren, maar daarom klopt BrainGym nog niet. Het klopt dat multimodaal leerstof aanbrengen het leren kan helpen, maar dan vertrek je beter vanuit de leerstof dan vanuit vermeende eigenschappen van de leerling.
Het is verbazend hoe goed onze boeken nog verkopen, zelfs al is de vorige editie ondertussen al meer dan 10 jaar oud. Dat toont dat er een duidelijke nood, of toch ten minste interesse is, wereldwijd. Daarom vonden we het belangrijk om een grondige update te maken, ook al is het vaak echt pittig werk. Misschien waren er al dingen veranderd? En ondertussen konden we ook de nieuwe evoluties en nieuwe mythes tackelen.
Wat hopen jullie met jullie boek te bereiken?
Pedro: Na meer dan vijftien jaar mythbusten ben ik meer bescheiden geworden. Ooit wilden we ‘een grote kuis’ houden, maar nu beseffen we dat het eerder dweilen is met de kraan open. Nu hopen we vooral dat lezers wat kritischer worden tegenover grote uitspraken over leren en onderwijs. Niet dat ze na het lezen van ons boek plots alles in twijfel moeten trekken, maar wel dat ze zich wat vaker de vraag stellen: hoe weten we dit eigenlijk? En beseffen dat er zoiets bestaat als de confirmation bias. Je gelooft makkelijker dingen die in je eigen visie passen. Als lezers na afloop ook wat kritischer naar hun eigen uitspraken, maar ook naar die van ons kijken, dan vind ik dat eigenlijk alleen maar goed.
We hopen ook dat het boek leraren helpt om beter geïnformeerde keuzes te maken. Onderzoek vertelt ons niet wat we in elke concrete situatie moeten doen, maar het kan wel helpen om bepaalde keuzes beter te onderbouwen en andere misschien achterwege te laten.
Bedankt voor het interview, Pedro!
De Bruyckere, P., Kirschner, P., & Hulshof, C. (2026). Onderwijs voorbij de oneliners. Over mythes, hypes en nuance. Lannoo Campus.
Het boek is te bestellen bij Lannoo Campus:
