Ook in Tsjechië is inclusief onderwijs in ontwikkeling. In een grootschalige, etnografische studie onderzochten Petr Svojanovský en collega’s hoe leraren in sterk inclusieve scholen hun leerlingen met diverse profielen en ondersteuningsnoden in de heterogene klas begeleidden. Een belangrijke conclusie van de studie is dat de leraren zich niet blindstaarden op het ‘etiket’ dat bepaalde leerlingen hadden gekregen, maar hun ondersteuning afstemden op hun dynamische inschatting van de taakuitvoering en leerprocessen van de leerlingen in een concrete context. Opvallend was ook dat de leraren in hun ondersteuning veel aandacht besteedden aan het taakengagement van de leerlingen.
In een eerste fase selecteerden de onderzoekers Tsjechische ‘modelscholen’ op het vlak van inclusief onderwijs. Dat gebeurde op basis van inspectierapporten en inschattingen van universiteitsmedewerkers die samenwerken met inclusieve scholen. In de scholen die het allersterkst scoorden, werd een ‘inclusieve leraar’ van de eerste graad secundair onderwijs gedurende een heel jaar uitvoerig geobserveerd en geïnterviewd; ook alle leerlingen van haar heterogene klas werden geïnterviewd. In die klassen zaten leerlingen met beperkingen, met een andere thuistaal dan de instructietaal en laag-SES leerlingen samen met leerlingen met een hoger SES-profiel en thuistaal Tsjechisch. Alle leerlingen werden in het onderzoek betrokken, en de interacties van de leraar met alle leerlingen werden uitvoerig geanalyseerd.
Het onderzoek bracht aan het licht dat de leraren een zeer holistisch beeld van hun leerlingen trachten op te bouwen: zowel in de interviews als in hun gedrag in de klas laten de leraren zich niet leiden door één kenmerk (bv. een bepaalde functionele beperking), maar kijken ze in concrete situaties naar wat een leerling daadwerkelijk doet met een taak (performance), hoe gemotiveerd de leerling is om de taak uit te voeren (engagement), hoe goed die samenwerkt met andere leerlingen (classroom relationships), persoonlijke kenmerken van de leerling, eventuele functiebeperkingen en socio-culturele kwetsbaarheid (personal traits and SEN and socio-cultural disadvantages). De leraren monitoren voortdurend hoe specifieke leerlingen taken aanpakken en tot leren komen, en stemmen hun ondersteuning daarop af. Ze gebruiken een breed scala aan ondersteuningsstrategieën (bijvoorbeeld iets terug uitleggen, iets modelleren, een andere taal of peer support inschakelen, een taak in kleinere deeltaken opdelen…) en kijken of dat helpt. Ze besteden veel aandacht aan het aanmoedigen van de leerlingen, het bevorderen van hun inzet en taakengagement, en gebruiken andere strategieën (zoals peer support) om dat taakengagement hoog te houden. Ook belangrijk is dat in deze scholen de teaching assistants niet systematisch worden ingeschakeld om kinderen uit te klas te halen, en dat die teaching assistants ook niet exclusief ondersteuning geven aan leerlingen met een bepaald “etiket”. De klasleraar en de teaching assistant werken samen in dezelfde klas om aan alle leerlingen gedifferentieerde ondersteuning te geven.
De onderzoekers formuleren een aantal pedagogische implicaties van hun onderzoek:
- Teachers should move beyond understanding student diversity solely through fixed categories such as gender, ethnicity, socio-economic status, or SEN.
- The work of highly inclusive teachers shows that placing emphasis on core practices supporting student engagement and determining and facilitating progress can be effective.
- Inclusive teaching practices are not universal recipes but tools that need to be flexibly adapted to specific students and learning situations. However, this does not imply total individualization, where the teacher does something special for every single student. The same strategies can be applied to achieve differentiated goals that reflect individual student’s learning characteristics.
- The teacher should give balanced attention to all students (…) aimed to helping them reach their full potential. However, teachers should not allow students to “hide behind” their support measures, as this could lead to avoiding responsibilities and working below their potential. (p. 13)
Hoge verwachtingen, hoge kwaliteit van instructie en ondersteuning, waar hebben we dat eerder gehoord?
Bron?
Svojanovsky, P., et al. (2026). Highly inclusive teachers’ practices in responding to all students’ learning characteristics. Learning and Instruction, 107, 102479,
