Het is er niet alleen, maar geniet alvast in Vlaanderen een breed draagvlak onder academische experts en beleidsmakers: het Raamwerk Nederlands. Het werd ontwikkeld door de Taalraad (een panel van experten taaldidactiek uit Nederland en Vlaanderen) in opdracht van de Taalunie. Het werd gevalideerd door Leerpunt én de Commissie Muijs (de commissie die de ontwikkeling van de modules voor taalexperten in het basisonderwijs coördineert). Ook al is het Raamwerk in deze eerste fase vooral van toepassing op het basisonderwijs in Vlaanderen (bv. voor alle acties binnen Ieder Kind Taalheld), toch is het de bedoeling dat het Raamwerk in de toekomst ook voor het secundair onderwijs en voor het onderwijs van het Nederlands in Nederland inspirerend kan zijn.
Het Raamwerk wil schoolteams helpen om evidence-informed de taaicompetentie Nederlands van elke leerling te bevorderen. Taalcompetentie steunt volgens het Raamwerk op een samenspel van kennis, vaardigheden en attitudes. Taalcompetent zijn betekent ‘over het vermogen beschikken om de Nederlandse taal doelgericht, correct en vloeiend te gebruiken in uiteenlopende mondelinge en schriftelijke contexten.’
Ik sta hieronder stil bij een aantal luiken van het Raamwerk:
Dimensies van taalcompetentie: in dit luik wordt beschreven voor welke doeleinden leerlingen hun taalcompetenties geleidelijk aan leren inzetten. Concreet worden de volgende dimensies onderscheiden: taal om te leren, taal om te denken en te redeneren, taal om constructief in gesprek te gaan, taal om zich te uiten, taal om te genieten en cultuur te ontsluiten, taal om over taal na te denken. Alle dimensies van taalcompetentie zijn even essentieel, en voor elke dimensie wordt in het Raamwerk beschreven wat leerlingen (a) aan het einde van het kleuteronderwijs en (b) aan het einde van het lager onderwijs met taal zouden moeten kunnen doen. Voor Vlaanderen is een link naar de minimumdoelen voorzien.
Uitgangspunten van sterk taalonderwijs: Het Raamwerk identificeert ook 8 evidence-informed principes van sterk taalonderwijs; die kunnen de basis vormen van een sterke taaldidactiek. De 8 principes zijn:
- (1) Leerlingen worden veelvuldig (en in het hele curriculum) betrokken in betekenisvolle mondelinge interacties waarin ze een rijk taalaanbod, veel kansen tot spreken en feedback op hun taaluitingen krijgen.
- (2) Leerlingen ontwikkelen hun taalcompetenties in samenhangende, betekenisvolle contexten. In zulke contexten worden de verwerving van kennis (over een bepaald onderwerp) en taalcompetenties geïntegreerd bevorderd, en worden vaardigheden gecombineerd: leerlingen spreken over wat ze gelezen hebben, schrijven nadat ze een informatieve tekst hebben gelezen, enz.
- (3) Leerlingen leren taal actief: Wie taal wil leren, moet met taal aan de slag. Leerlingen worden in sterk taalonderwijs aangezet om actief en geconcentreerd te lezen en luisteren, hardop te denken en te redeneren, intensief in schrijfprocessen te duiken.
- (4) Voorlees-, lees- en schrijfonderwijs zijn interactief: Voor, tijdens én na het lezen en schrijven (of het luisteren naar een voorgelezen tekst) gaan leerlingen in interactie over de tekst. Dat doen ze met de leraar en met elkaar.
- (5) Woordenschat en kennis worden opgebouwd in betekenisvolle contexten: Eerder dan losse feiten of losse woorden te leren, verwerven leerlingen kennis en woordenschat in samenhangende gehelen. Zo ontstaan netwerken van woorden in het brein.
- (6) Expliciete instructie over taal gaat vergezeld van gevarieerde inoefening: Voor specifieke aspecten van taalcompetentie (vooral degene die met lezen en schrijven samenhangen) is expliciete instructie noodzakelijk. Die expliciete instructie wordt in krachtig taalonderwijs slim gekoppeld aan de inoefening van de onderwezen aspecten in betekenisvolle oefeningen en taken.
- (7) Leerlingen krijgen gerichte taalondersteuning tijdens hun leerproces: Alle leerlingen krijgen gepaste taalondersteuning, die verschillende vormen kan aannemen: modelleren, scaffolden, feedback geven….
- (8) Leerlingen leren taal in een veilig en motiverend taalleerklimaat: Voor het taalleerproces is het cruciaal dat leerlingen zich veilig en gemotiveerd voelen om taal te gebruiken, ook wanneer ze die nog niet volledig beheersen. Een veilig en motiverend taalleerklimaat stimuleert betrokkenheid, autonomie en spreekdurf, en erkent en waardeert de talige en culturele achtergronden van leerlingen.
Het Raamwerk concretiseert deze uitgangspunten in een aantal Basishandelingen. Die zijn bedoeld om leraren te inspireren om de uitgangspunten in de klas concreet tot leven te brengen. Voor sommige leerlingen zal het krachtige taalonderwijs in de reguliere klas echter niet volstaan. Daarom verwijst het Raamwerk ook naar het meerlagige ondersteuningsmodel. Het Raamwerk beschrijft de verschillende lagen van het model, en maakt daarbij een aantal belangrijke opmerkingen, omdat daarrond in de onderwijspraktijk misverstanden bestaan:
- De krachtige klasaanpak blijft het fundament: Geïntensiveerde ondersteuning vervangt de krachtige klasaanpak nooit, maar komt er altijd bovenop. Ze wordt zo georganiseerd dat de leerlingen geen lessen missen.
- Intensiveer vroeg en preventief: Hoe krachtiger de klasaanpak op laag 1 en hoe vroeger en beter de intensivering op laag 2, hoe beperkter de ondersteuning op laag 3 kan blijven.
- Stem de ondersteuning af op de klaspraktijk: Een goede afstemming met de klasleraar zorgt ervoor dat interventies aansluiten bij wat in de klas gebeurt en dat leerlingen het geleerde ook daar kunnen toepassen.
- Vertrek vanuit ondersteuningsnoden, niet vanuit leerlingkenmerken: De ondersteuning wordt bepaald vanuit de ondersteuningsnoden van leerlingen en niet vanuit hun kenmerken of het behoren tot een bepaalde doelgroep.
Ik ben verheugd dat het Raamwerk, waaraan ikzelf intensief heb meegewerkt, er is en zo breed gedragen wordt. En nu maar hopen dat het inderdaad een steentje kan bijdragen tot de versterking van sterk taalonderwijs dat werkt voor alle leerlingen!
Link naar het Raamwerk:
