Must-read: ik gebruik het woord niet vaak, maar deze keer wel. Katinka De Croon en Jantien Dhont van SLO (Nederland) hebben een artikel in Meer Taal gepubliceerd waarvan ik vind dat elke auteur van handboeken taal voor het basisonderwijs en elke toekomstige taalexpert in Vlaanderen het zou moeten lezen. Daarmee bedoel ik niet dat ze het met alles eens moeten zijn, maar wel dat ze minstens gedegen reflecteren over de evidence-informed ideeën die de beide auteurs aandragen en – het moet gezegd – rijkelijk illustreren met inspirerende lesideeën.

De kern van hun betoog is eenvoudig: kinderen moeten in het basisonderwijs kansen krijgen om inzicht in het (Nederlands) taalsysteem op te bouwen. In plaats van hen via geïsoleerde oefeningen losse zinnen te laten ontleden, kunnen ze veel beter vertrekken vanuit prikkelende betekenisvolle boodschappen waarbij een komma, een spelfout, een ontbrekend zinsdeel een wereld van verschil kunnen maken. Integratie tussen betekenisvol taalgebruik en instructie over het taalsysteem: dat werkt niet alleen effectiever, maar ook motiverender voor leerlingen.

Een krantenkop als Nederland koopt massaal zet kinderen aan om na te denken over het lijdend voorwerp en welke specifieke invullingen van dat lijdend voorwerp de opgegeven zin betekenisvol én grammaticaal houden. Het verschil tussen We staan achter Oranje en We staan achter, Oranje doet leerlingen nadenken over de functie van de komma. Inspirerend zijn ook de vele lesvoorbeelden waarin literaire teksten tot taalbeschouwing leiden: de leerlingen schrijven zelf een sprookje nadat ze een sprookje hebben gelezen en qua tekstopbouw geanalyseerd. Of, de leerlingen trachten het ontbrekende woord in een Raadgedicht in te vullen en reflecteren over die ene woordsoort die in aanmerking komt. De schotten tussen grammaticalessen, leeslessen, schrijflessen en literatuurlessen gaan voor de bijl. Alles vloeit in elkaar over en verrijkt elkaar. Oftewel: Rijk, betekenisvol, actief en samenhangend taalonderwijs.

Er is steeds meer onderzoek dat aantoont dat leerlingen op deze manier inzichten in taalsysteem en communicatie opbouwen die een positieve impact kunnen hebben op (de correctheid van) hun taalgebruik en hun inzicht in hoe talen werken. Gijs Leenders (2021) heeft het in zijn doctoraat over “bewuste taalvaardigheid”, Astrid Wijnands in haar doctoraat (2025) over reflectief denken over grammatica, en Leonie Goutier (2025) over metaconceptueel grammaticaonderwijs in het basisonderwijs. Allen benadrukken ze dat leerlingen minder moeten aangezet worden om “domweg” ezelsbruggetjes en truukjes toe te passen om losse, contextloze zinnen te analyseren, maar eerder moeten worden uitgedaagd om vanuit betekenisvol taalgebruik op een dieperliggend niveau na te denken over woord-, zins- en tekstopbouw. Cracking the code is niet alleen leuk en lonend in een escape room, maar ook in de meeting room.

En nu, niet langer getalmd: lezen maar.

https://www.tijdschriftmeertaal.nl/art/50-8880_Zinloos-zinnen-ontleden-wordt-voltooid-verleden-tijd