Yves Larock en Bert Smits hebben een inspirerend boek geschreven over schoolbeleid. Ze pleiten voor schoolteams die zelf hun eigen lot – en het heft – in handen nemen. Schoolteams die vorm geven aan hun eigen onderwijsvernieuwing. Schoolteams die de missie en de visie van hun school heruitvinden. Vernieuwing dus vanuit de kern van de school, en die van daaruit naar buiten uitbreidt. Zoals de BIG BANG die aan de basis lag van een uitdijend heelal.

Die zelfaangedreven vernieuwing staat tegenover alle druk die van buitenaf op schoolteams afkomt. Larock en Smits stellen vast dat er van buitenaf heel veel op scholen afkomt: generatieve intelligentie, geopolitieke spanningen, een aanhoudend lerarentekort, dwingende beleidsmaatregelen. Bij schoolteams kan dat leiden tot stress, onzekerheid en uitputting. Dat is niet de bedoeling. In het slechtste geval voelen schoolteams zich de speelbal van externe aandrijvers. Nee, integendeel, betogen de auteurs, schoolteams hebben ruimte en vertrouwen nodig, en de kracht om hun eigen koers uit te stippelen en te varen.

Wat is daarvoor nodig? Vooral meer intensieve samenwerking tussen schoolteamleden, gezamenlijke professionalisering, intern actieonderzoek en collectief beleidsvoerend vermogen. De BIG BANG in de titel van het boek blijkt een acroniem: zo staat de I voor integraal samenwerken, de G voor Gedeelde Werkplekken, de B voor Bewust Professionaliseren…. Achter de intensieve samenwerking zitten transformatieve geesten: leraren die zich vanuit een gedeelde uitdaging (bv. de toenemende talendiversiteit onder de leerlingen) samen professionaliseren om hun taalbeleid een nieuwe richting uit te sturen. Leraren die hun eigen klaspraktijk kritisch evalueren via de A van Actie-onderzoek. Daarvoor is Gedeeld leiderschap nodig en (ja, soms wordt het boek lekker concreet) Gedeelde plekken in de school waar leraren samen kunnen brainstormen. Zo vertellen de auteurs over een school die een plek onder de trap, die vroeger werd gebruikt als opslagplaats voor afgedankt materiaal, herinricht tot een soort bushokje met een tafel en twee banken. Ideaal voor rustig en discreet overleg tussen leraren.

Al lezend herontdekte ik de term “leer-kracht” die ik destijds in mijn boek “Onderwijs voor de 21^ste eeuw” lanceerde om het immense leervermogen van leerlingen in de verf te zetten. Larock en Smits gebruiken de term “leer-kracht” voor schoolteams. De term verwijst enerzijds naar de persoonlijke kracht van elk schoolteamlid om te blijven leren, reflecteren en groeien, en anderzijds naar het collectieve vermogen van een school om als systeem te leren. De auteurs benadrukken dat schoolteams niet moeten zitten wachten op een impuls van buitenaf om tot schoolvernieuwing te komen: hun BIG BANG veroorzaken ze zelf.

Vakantielectuur voor onderwijsmensen? Het boek inspireert scholen die leerblokkerende structuren willen ombuigen tot leer-krachtige, veer-krachtige en transformatieve schoolculturen. En dat kan soms ook klein beginnen: een big bang mag ook over deelaspecten van het schoolgebeuren gaan. Dat zal de uitdaging voor vele schoolteams als haalbaar doen klinken….

Zelf lezen?

Larock, Y., & Smits, B. (2026). Big Bang in onderwijs. Het pad naar een leerkrachtige school. Lannoo Campus.