Ik vermoed dat de meeste onderwijsmensen ondertussen weten wat de kenmerken van goede feedback zijn. Ik las daarom met veel interesse de nieuwe Leerpuntleidraad over “feedback die het leren verbetert” en vroeg me af of er nieuwe inzichten vielen te noteren. Ik bouw dit blogbericht op aan de hand van 5 citaten uit de leidraad die me alvast opvielen.

“Feedback is what happens second” (p. 6)

Een fijn citaat van Hattie & Timperley, dat niet zozeer aanduidt dat feedback een reactie is op een actie van een student, maar eerder dat krachtige feedback bij voorkeur volgt op krachtig onderwijs. Met andere woorden, hoe krachtig feedback ook kan zijn, het kan niet alles rechttrekken wat in de voorafgaande instructie is mank gelopen. Meer zelfs, feedback werkt maar echt goed als het kan voortbouwen op kwaliteitsvol onderwijs. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk dat de leraar duidelijke doelstellingen formuleert aan het begin van een les en heldere instructies geeft voor taken die de leerlingen moeten uitvoeren: feedback kan daar dan op verder bouwen.  

“Feedback komt zo snel mogelijk voordat de leerling opnieuw aan de slag gaat met de feedback” (p. 25)

Timing is belangrijk, zo geeft dit citaat van Vanhoof & Speltincx aan. Geef feedback op een moment dat de leerling er iets mee kan doen. In sommige gevallen kan dat betekenen dat een leerling niet meteen na een eerste taak feedback krijgt, maar net voor die aan een tweede, zeer gelijkaardige taak begint. Volgens Dylan Wiliam moet feedback functioneren als een vooruitkijkspiegel, eerder dan als een achteruitkijkspiegel: het is een startpunt, geen eindpunt. Daarom is het ook aangewezen dat de feedback helder en gedoseerd is, en focust op het verbeteren van de taakuitvoering, de processen die bij die taakuitvoering komen kijken en de zelfregulatie van de leerling.

“Een beoordeling zou maar één doel mogen hebben: het bevorderen van de vooruitgang en de resultaten van de leerlingen.” (p. 47)

In de leidraad wordt benadrukt dat punten niet echt een leerbevorderend effect hebben. Als leerlingen een punt én mondelinge feedback bij een taak krijgen, dan hebben velen de neiging om alleen – of vooral – naar het punt te kijken. Om de leerprestatie te verbeteren, is verbale feedback die duidelijk maakt hoe – en waar – de leerling de prestatie kan verbeteren, veel krachtiger. Dat impliceert tegelijkertijd dat feedback geen wondermiddel is: het werkt niet als de leerling er niet mee aan de slag gaat. Positieve feedback op aspecten van de taak die de leerling goed heeft uitgevoerd, wordt vooral leerbevorderend als de leerling ook informatie krijgt over waarom die aspecten dan zo goed zijn uitgevoerd.

Denk na over hoe de leerling de feedback zal ontvangen

Feedback is niet alleen iets wat een leraar of medeleerling geeft, het is eerst en vooral iets wat een leerling ontvangt. Feedback kan stevig aankomen, in alle betekenissen van het woord. Voor de ontvangende leerling draagt feedback immers niet alleen een cognitieve boodschap, maar ook een emotioneel-motivationele lading. Effectieve feedback informeert én motiveert. Als het de bedoeling is dat de leerling zich inspant om de feedback te registreren en er actief mee aan de slag te gaan, dan is het essentieel dat de leraar inschat of de boodschap bij een leerling niet eerder tot frustratie en een verlaagd zelfcompetentiegevoel zal leiden dan tot de drive om verder aan de taak te werken.

“Feedback geven aan leerlingen levert leerwinst op: 7 maanden voor leerlingen in het lager onderwijs en 5 maanden voor leerlingen in het secundair onderwijs” (p. 4)

Tenminste, als de bovenstaande aanbevelingen en die uit de volledige leidraad van Leerpunt worden gevolgd, en vanuit een gezamenlijke visie door zoveel mogelijk leden van een schoolteam met de regelmaat van de klok worden toegepast. Eén leerkracht in een team zal niet volstaan.

Bron:

De Bruyker, M., & Vandemeulebroucke, E. (2025). Leidraad Feedback die het leren verbetert. Stichting Leerpunt. Vlaamse hertaling van Collin, J. & Quigle, A. (2021). Teacher feedback to improve pupil learning. Education Endowment Foundation.

https://leerpunt.be/leidraden/feedback

Nederlands is een sleutel tot schoolsucces. Maar hoe brengen schoolteams taalcompetenties Nederlands breed in kaart? In opdracht van het Vlaamse Departement Onderwijs en Vorming hebben KU Leuven en UGent de online toolkit voor het breed evalueren van de taalcompetenties Nederlands van hun leerlingen geactualiseerd. Een interview met Fien De Malsche (CTO-KU Leuven) en Iris Vandevelde (TDL-UGent) zet de meerwaarde van deze vernieuwde website in de kijker.

Schoolteams in het basis- en secundair onderwijs vragen zich vaak af hoe ze de taalcompetentie Nederlands van hun leerlingen kunnen evalueren. Vinden ze in de vernieuwde toolkit daarop het antwoord?

Fien en Iris: Ja. De website biedt wetenschappelijk onderbouwde informatie en concrete, praktijkgerichte handvatten rond allerlei vragen die leerkrachten Nederlands en schoolteams hebben over het breed evalueren van taalcompetentie Nederlands. We hebben ook een zelfscan ontwikkeld die leerkrachten helpt om te reflecteren over wat ze al goed doen en waar er nog groeikansen liggen voor hun eigen evaluatiepraktijk. De website biedt ook een database met evaluatie-instrumenten die schoolteams kunnen gebruiken om taalcompetentie Nederlands breed in kaart te brengen. 

Hebben jullie bestaande taaltoetsen aan een kwaliteitstoets onderworpen?

Fien en Iris: Ja, dat hebben we inderdaad gedaan. In de database met evaluatie-instrumenten vind je 39 instrumenten die werden geselecteerd op basis van inclusie- en kwaliteitscriteria rond de wetenschappelijke onderbouwing van het instrument. Elk instrument werd een label toegekend: ‘gedeeltelijk wetenschappelijk onderbouwd’ of ‘volledig wetenschappelijk onderbouwd’, met een toelichting van wat dit exact betekent. Instrumenten die niet wetenschappelijk onderbouwd zijn of waar we geen wetenschappelijke informatie over konden vinden, werden niet opgenomen in de database. Als je de database doorzoekt, zal je helaas merken dat er nog hiaten zitten in het aanbod. Dit is meteen een warme oproep aan toetsontwikkelaars om sterker in te zetten op evidence-based evaluatiemateriaal.

Waarop slaat “breed” in “breed evalueren”?

Fien en Iris: ‘Breed’ kan in dit verband veel betekenen. In het blokkenschema dat centraal staat op onze website, zie je dat ‘breed’ nog steeds verwijst naar het feit dat schoolteams verschillende soorten instrumenten en evaluatiemethoden gebruiken, dat ze evalueren op veel verschillende momenten en dat ook leerlingen in de evaluatie actief betrokken worden.

Wat houdt de zelfscan precies in?

Fien en Iris: De zelfscan is een vragenlijst die gebaseerd is op de inhoud van het blokkenschema. Er zijn verschillende vragen over elk van de 15 onderwerpen. Het doel van de zelfscan is dat leraren reflecteren over hun eigen evaluatiepraktijk: welke aspecten van breed evalueren zitten al goed en waar liggen nog groeikansen, zowel op korte als lange termijn? De vragenlijst is in de eerste plaats bedoeld voor individuele leerkrachten, maar in een ideaal scenario worden de resultaten ook besproken in team. Door de directe link tussen de opbouw van de vragenlijst en het blokkenschema kunnen leraren daarna gericht op zoek gaan naar ondersteuning over aspecten waar ze nog groeikansen zien.

Gaat de vernieuwde toolkit ook in op de vraag: wat na de toets?

Fien en Iris: Zeker. Hoe je aan de slag gaat met de resultaten van breed evalueren maakt deel uit van de essentie van je brede evaluatiepraktijk. In de rechterkolom van het blokkenschema (“En daarna?”) vinden schoolteams informatie over hoe ze evaluatieresultaten kunnen gebruiken om hun leerlingen te ondersteunen en versterken, om beslissingen over hun schoolloopbaan te maken, en hoe ze erover kunnen rapporteren en communiceren met de leerlingen zelf, hun ouders, en hun collega’s.

Is dit een toolkit voor individuele leraren of voor schoolleiders?

Fien en Iris: De toolkit en het blokkenschema zijn in de eerste plaats ontwikkeld voor leraren (Nederlands) in het basis- en secundair onderwijs in Vlaanderen, maar de verantwoordelijkheid voor breed evalueren ligt niet enkel bij de individuele leerkracht. Om een brede evaluatiepraktijk zo effectief en duurzaam mogelijk in te zetten, is die idealiter ingebed in een overkoepelend evaluatiebeleid op schoolniveau dat gedragen wordt door het hele team. Daarom hebben we ook drie pagina’s ontwikkeld voor schoolleiders. Zij vinden daar meer informatie over de professionalisering van een schoolteam, het opstellen van een evaluatiebeleid, en het inbedden van het evaluatiebeleid in een breder taalbeleid.

Wat is er precies vernieuwd aan de toolkit? Hoe zijn jullie tot die vernieuwing gekomen?

Fien en Iris: De vernieuwing is zowel inhoudelijk als vormelijk. Qua inhoud zijn we vertrokken vanuit de originele toolkits uit 2013, maar we hebben een grondige update doorgevoerd. Op basis van een literatuuronderzoek hebben we recenter onderwijsonderzoek rond learning-oriented assessment verwerkt. Het concept van taalcompetentie Nederlands werd bijvoorbeeld opgebouwd rond het kader uit ‘Iedereen Taalcompetent!’ van de Taalraad. We voerden ook een behoefteanalyse bij onderwijsprofessionals uit waaruit bleek dat er meer informatie nodig was over specifieke onderwerpen, zoals verplichte gestandaardiseerde toetsen. Andere zaken, zoals de rol van leerlingen in het evaluatieproces via zelf- en peer-assessment, werden aangevuld. Vormelijk zijn we overgestapt van een lijvige doorklikbare PDF naar een interactieve, toegankelijke website. We hebben de inhoud ook anders gestructureerd: waar de originele toolkits eerder lazen als een boek met verschillende hoofdstukken zonder overkoepelende structuur, is de website helder opgebouwd rond het blokkenschema. Daarnaast hebben we ook een aparte ingang voorzien met informatie voor schoolleiders. Zo vindt iedereen gemakkelijker z’n weg in de wondere wereld van het breed evalueren.

Niet getalmd dus, surfen naar https://www.nederlandsevalueren.be/